مطالعات استادجواد صفی‌نژاد در حوزه قنات، این دانش کهن ایرانی را به یک سند علمی معتبر تبدیل کرد و نشان داد که ایرانیان قرن‌ها پیش از فناوری‌های نوین، به شیوه‌ای کاملاً مهندسی‌شده توان استخراج و هدایت آب از دل زمین را داشته‌اند.
به گزارش ایبنا، نشست یادبود زنده‌یاد دکتر جواد صفی‌نژاد، پژوهشگر پیشکسوت علوم اجتماعی و مردم‌شناس برجسته کشور، با حضور جمعی از استادان، فرهیختگان، خانواده آن مرحوم و علاقه‌مندان در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در این مراسم بزرگداشت چهره ماندگار علوم انسانی و پدر مطالعات قنات در ایران گفت: استاد صفی‌نژاد از جمله انسان‌های کم‌مانند این سرزمین بود که با مطالعات عمیق و مستندسازی علمی، نقش مهمی در ثبت و تبیین دانش قنات در ایران ایفا کرد .
محمدابراهیم زارعی افزود: مطالعات استاد صفی‌نژاد در حوزه قنات، این دانش کهن ایرانی را به یک سند علمی معتبر تبدیل کرد و نشان داد که ایرانیان قرن‌ها پیش از فناوری‌های نوین، به شیوه‌ای کاملاً مهندسی‌شده توان استخراج و هدایت آب از دل زمین را داشته‌اند.
وی با اشاره به کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» اثر محمد بن ابوبکر کرجی، از دانشمندان قرن چهارم هجری، اظهار کرد: این اثر به‌روشنی نشان می‌دهد که در ایران باستان، مهندسانی وجود داشته‌اند که به هندسه و فنون پیچیده استخراج آب از زیر زمین مسلط بوده‌اند.
زارعی تصریح کرد: استاد صفی‌نژاد همواره بر این نکته تأکید داشت که برای مواجهه درست با مسائل امروز، باید به خویشتن بازگردیم و میراث دانشی خود را بازخوانی کنیم و قنات جزو همین مواریث است.
وی معماری و مهندسی ایرانی، به‌ویژه معماری روستایی و نظام قنات را از علمی‌ترین جلوه‌های دانش بشری دانست و خاطرنشان کرد: این سرزمین در حوزه‌های مختلف صاحب دانش، فن و حکمت بوده و ضروری است با مطالعه و پژوهش، این میراث را برای آیندگان حفظ و بازتعریف کنیم.
علی بلوکباشی، پژوهشگر حوزه مردم‌شناسی هم در این مراسم با مرور تاریخ مردم‌نگاری عشایر در ایران، به کتاب فارسنامه به‌عنوان یکی از نخستین منابع مکتوب درباره عشایر اشاره کرد و گفت: پس از آن، با ظهور انسان‌شناسان تحصیل‌کرده خارج از کشور، روش‌های علمی مردم‌نگاری وارد ایران شد.
پژوهش با دل
سیدمحمد بهشتی، چهره ماندگار میراث فرهنگی هم در سخنانی با تأکید بر مفهوم «پژوهش با دل»، ماندگاری آثار علمی را حاصل پرسش‌های اصیل دانست و اظهار کرد: پژوهشی که از سر دغدغه و تشنگی معرفتی آغاز شود، نه‌تنها پژوهشگر را رها نمی‌کند، بلکه اثری زنده و ماندگار پدید می‌آورد. به گفته او، آثار صفی‌نژاد از این جنس‌اند و به همین دلیل با گذر زمان فرسوده نمی‌شوند.
جهانبخش میرزاوند، سرپرست رئیس سازمان امور عشایر ایران نیز با اشاره به نقش تاریخی عشایر در هویت فرهنگی و اجتماعی کشور تأکید کرد: ثبت آیین‌ها، شیوه‌های زیست و دانش بومی عشایر، ضرورتی ملی است.وی پژوهشگران این حوزه را حافظان حافظه تاریخی جامعه دانست و بر اهمیت تداوم این مسیر برای نسل‌های آینده تأکید کرد.
ثبت جهانی قنات‌های ایران
جلال‌الدین رفیعی‌فر، استاد انسان‌شناسی دانشگاه تهران هم زنده‌یاد صفی‌نژاد را «پژوهشگری استثنایی با تعهدی کم‌نظیر به علم» دانست و گفت: صفی‌نژاد بیش از ۷۰سال از عمر خود را صرف پژوهش و آموزش کرد . وی با اشاره به نقش مهم استاد صفی‌نژاد در ثبت جهانی قنات‌های ایران در یونسکو افزود: کتاب کاریز در قنات حاصل بیش از ۳۰سال پژوهش او درباره قنات، یکی از مهم‌ترین آثار علمی در این حوزه است که تأثیر آن فراتر از مرزهای ایران رفت و به مرجع بین‌المللی تبدیل شد.
محبوبه بابایی، پژوهشگر حوزه روستا و عشایر، با اشاره به کتاب «ساختار قدرت عشایر ایران» گفت: اهمیت این اثر تنها در طرح نظریه نیست، بلکه در ثبت منظم و جدول‌بندی‌شده ساختار اجتماعی تمامی ایلات و عشایر ایران است.
وی همچنین کتاب «اسناد عشایر» را یکی دیگر از آثار شاخص دکتر صفی‌نژاد معرفی کرد و افزود: این مجموعه چهارجلدی، اطلاعات دقیقی از ساختار قدرت، نظام مالیاتی، جمعیت و جزئیات اجتماعی–اقتصادی ایلات و عشایر ارائه می‌دهد و نمونه‌ای کم‌نظیر از تحلیل و تفسیر اسناد تاریخی در این حوزه است. به گفته بابایی، روش‌شناسی دکتر صفی‌نژاد وجه تمایز اصلی آثار اوست؛ روشی که حاصل تلفیق سه حوزه تاریخ، جغرافیا و جامعه‌شناسی است و باعث شده پدیده‌های اجتماعی در قالب استانداردهای دقیق جغرافیایی تحلیل شوند.
وی به دغدغه‌های دکتر صفی‌نژاد درباره جامعه عشایری اشاره و تصریح کرد: نام‌گذاری‌های نادرست پیش و پس از انقلاب باعث کم‌توجهی به جامعه عشایری شده است. در همین راستا، دکتر صفی‌نژاد برای نخستین بار مفهوم «حافظان مرزها» را به عشایر نسبت داد تا نقش راهبردی آنان در حفظ تمامیت سرزمینی کشور برجسته شود.
بابایی همچنین کم‌رنگ بودن نقش زنان عشایر در پژوهش‌ها و نبود یک منبع جامع برای تجمیع مطالعات عشایری کشور را از دیگر نگرانی‌های جدی دکتر صفی‌نژاد دانست.